این نکته حاوی دومطلب است که همیشه درست نیستند و عمومیت ندارند . نخست آن که تمام خرابه های باقی مانده ، شهر نیستند . در واقع بسیاری از محل های باستانی دیگر مثل قلعه ها ، کاروان سراها ، غارهای مسکونی ، گورستان ها و معدن ها هم زیر خاک مدفون شده اند . دوم آن که تمام شهرهای باستانی زیر خاک مدفون نیستند . باستان شناسان گاهی آثار و بقایایی را در سطح زمین و یا نزدیک به آن نیز یافته اند . با این همه پرسش همچنان جذاب است . دکتر راپ و دکتر وسولووسکی – کارشناسانی که در این مورد تحقیق کرده اند – معتقدند بیش تر خرابه ها به واسطه ترکیبی از عوامل گوناگون زیر خاک مدفون شده اند . در این جا برخی از معمول ترین آنها را ذکر می کنیم .
۱ ) خاک بادآوره که نزد باستان شناسان به خاک های بادی (Aeolian) شهرت دارند روی هم انباشته می شوند و در نتیجه اشیای باستانی را زیر خود مدفون می کنند . بسیار از خاکها ، از خاکهای آتشفشانی بادآورده گرفته تا خاک های معمولی را می توان جزو خاکهای بادی شمرد .
۲) رسوب های آب آورده روی هم انباشته می شوند و در نتیجه اشیای باستانی را زیر خود مدفون می کنند . بارانی که رسوبات را از نقاط بلند به نقاط پست می آورد ، عامل این عمل است . اما گل و شنی که آبهای جاری به همراه می آورند – همانند گل و لایی که در خلال جاری شدن سیل ها جمع می شود – می تواند روستایی را تقریباً مدفون کند ، آب ، آن چه را از نظر فنی رسوبات بادی می نامند ، جمع آوری می کند و به پایین دست انتقال می دهد .
۳) حوادث مصیبت بار طبیعی نیز مسبب مدفون شدن ناگهانی یک محل می شوند ؛ هرچند این گونه مدفون شدن ها بسیار نادرند .
دکتر راپ می افزاید : در چنین شرایطی محل مورد نظر یا باید فاقد فرسایش باشد یا دست کم لازم است فرسایش آن کندتر از ته نشین گل و لای باشد .
حتی هنگامی که فاجعه ای رخ می دهد و شهری مدفون می شود ، ممکن است عوامل مختلفی در آن دخیل باشند . دکتر وسولووسکی یادآوری می کند که گرچه شهرهای بمبئی و هرکولانیوم در سال۷۹ بعد از میلاد بر اثر آتشفشان کوه وزو از بین رفتند ، اما در واقع یکی زیر گدازه های آتشفشانی و دیگری زیر خاکسترهای آتشفشانی مدفون شدند .
۴) ساخته های دست بشر نیز فرو می ریزند و به مدفون شدن شهر ها کمک می کنند . این فرو ریختگی و ویرانی گاهی همانند ویرانی ناشی از سیل ، زلزله و آتش سوزی تصادفی و گاهی مانند ویرانی ناشی از بمباران و تخریب ها عمدی است .
گویی انسان نمی تواند رد پای فعالیت های خود را پنهان کند . دکتر راپ می گوید : حتی شهرهای جوانی مثل نیویورک نیز حجم قابل توجهی از چنین آثار و بقایایی را روی هم انباشته است . نیویورک اولیه اکنون چندین پا زیر سطح کنونی این شهر مدفون شده است .
۵) گاه تمدن های باستانی به دست خود مدفون می شدند .
نمونه دکتر وسولووسکی : در اوایل قرن چهارم ، هنگامی که کنستانتین تصمیم گرفت <الد سینت پیتر> را بر کناره واتیکان هیل بنا کند مهندسین او مجبور شدند بخشی از شیب آنجا را خاک برداری کنند و خاک آن را در گورستان رو می ها بریزند تا سکوی بنای کاخ پادشاهی آماده شود . بدین ترتیب بخش پایین تر گورستان محفوظ ماند . در قرن شانزدهم ، هنگام ساختن کلیسای کنونی ، الدپیتر ویران شد و بخش هایی از کلیسای قدیمی برای پر کردن نواحی پست منطقه به کار گرفته شد .
نمونه دکتر راپ : این پدیده به بهترین شکل در تل های شرق نزدیک دیده می شود . اغلب این ویرانه ها چندین متر ارتفاع دارند . هر تمدنی روی بقایای تمدن قبل از خود بنا شده است . خانه ها اغلب از خشت های خامی که شاید طول عمرشان به شصت سال می رسید ، ساخته می شدند . وقتی این خانه ها فرو می ریختند ، فقط خاک به اطراف پخش می شد . در مدت دو یا سه هزار سال این تپه های بزرگ مسکونی (تل ها) به ارتفاعات بلندی بدل شدند و اکنون از دشت های اطراف خود بلندتر شده اند . هر لایه آنها نیز حاوی بقایای باستانی دوره خود است .